品读经典 · 传承文明

西斋不寐三首

方回

夜卧户不闭,夫岂无窥觎。yè wò hù bù bì,fū qǐ wú kuī yú。 偷儿定知我,空室一物无。tōu ér dìng zhī wǒ,kōng shì yī wù wú。 向来穷太守,解官五载馀。xiàng lái qióng tài shǒu,jiě guān wǔ zài yú。 小儿近挈累,故乡已宁居。xiǎo ér jìn qiè lèi,gù xiāng yǐ níng jū。 弃屋俟买□,竣事将届途。qì wū qí mǎi,jùn shì jiāng jiè tú。 囊中米几斗,案上数帙书。náng zhōng mǐ jǐ dòu,àn shàng shù zhì shū。 弊衣及破褐,载之不盈车。bì yī jí pò hè,zài zhī bù yíng chē。 饥寒久安命,不寐何所谟。jī hán jiǔ ān mìng,bù mèi hé suǒ mó。 攲枕背暗灯,自笑如鳏鱼。qī zhěn bèi àn dēng,zì xiào rú guān yú。 早知事乃尔,曷不倾我壶。zǎo zhī shì nǎi ěr,hé bù qīng wǒ hú。

西斋不寐三首

方回

午醉稍就寝,甜梦何翩翩。wǔ zuì shāo jiù qǐn,tián mèng hé piān piān。 晚醒漱茗饮,终夕斯无眠。wǎn xǐng shù míng yǐn,zhōng xī sī wú mián。 初数一二鼓,乃至三四迁。chū shù yī èr gǔ,nǎi zhì sān sì qiān。 草根沸蟋蟀,鸱鸮号树颠。cǎo gēn fèi xī shuài,chī xiāo hào shù diān。 众静汝独否,谁实使之然。zhòng jìng rǔ dú fǒu,shuí shí shǐ zhī rán。 聚萤车生愤,饭牛宁子叹。jù yíng chē shēng fèn,fàn niú níng zi tàn。 吾衰百念灰,曷为不遑安。wú shuāi bǎi niàn huī,hé wèi bù huáng ān。 天宇未肯白,秋气令人酸。tiān yǔ wèi kěn bái,qiū qì lìng rén suān。 孰是无忧者,恬然衾帷间。shú shì wú yōu zhě,tián rán qīn wéi jiān。 鬼神知此心,起盥书短篇。guǐ shén zhī cǐ xīn,qǐ guàn shū duǎn piān。

西斋不寐三首

方回

寒近衣犹单,暑退扇已掷。hán jìn yī yóu dān,shǔ tuì shàn yǐ zhì。 生世成何事,卧念夜叹息。shēng shì chéng hé shì,wò niàn yè tàn xī。 四壁候虫鸣,不啻千且百。sì bì hòu chóng míng,bù chì qiān qiě bǎi。 其鸣果何谓,霜□还复蛰。qí míng guǒ hé wèi,shuāng hái fù zhé。 大块□□民,生死互促迫。dà kuài mín,shēng sǐ hù cù pò。 嗷嗷食土毛,灭去竟无迹。áo áo shí tǔ máo,miè qù jìng wú jì。 髧髦昔何□,□今曶六十。dàn máo xī hé,jīn hū liù shí。 于道粗有闻,屡空未为厄。yú dào cū yǒu wén,lǚ kōng wèi wèi è。 意长岁年短,虑阔世俗窄。yì zhǎng suì nián duǎn,lǜ kuò shì sú zhǎi。 欲为熟睡谋,可无伯伦德。yù wèi shú shuì móu,kě wú bó lún dé。

与起来芳三上人游北山寺

方回

癖性爱古寺,郁郁乌龙山。pǐ xìng ài gǔ sì,yù yù wū lóng shān。 癖性爱古树,万松拥禅关。pǐ xìng ài gǔ shù,wàn sōng yōng chán guān。 偶与二三僧,共此一日闲。ǒu yǔ èr sān sēng,gòng cǐ yī rì xián。 索茗古寺里,系马古树间。suǒ míng gǔ sì lǐ,xì mǎ gǔ shù jiān。 树古生凉飙,寺古殊尘寰。shù gǔ shēng liáng biāo,sì gǔ shū chén huán。 古貌各清怪,古心俱恬憪。gǔ mào gè qīng guài,gǔ xīn jù tián xián。 忽有古笛声,牧儿度前湾。hū yǒu gǔ dí shēng,mù ér dù qián wān。 古人谓不足,古风斯已还。gǔ rén wèi bù zú,gǔ fēng sī yǐ hái。

戏简杨华父

方回

落笔知学力,开口见心事。luò bǐ zhī xué lì,kāi kǒu jiàn xīn shì。 吾尝持此说,以阅天下士。wú cháng chí cǐ shuō,yǐ yuè tiān xià shì。 杨侯老病躯,斗胆傲一世。yáng hóu lǎo bìng qū,dòu dǎn ào yī shì。 王公敢唾骂,圣贤自位置。wáng gōng gǎn tuò mà,shèng xián zì wèi zhì。 贫至典深衣,犹抱禹稷志。pín zhì diǎn shēn yī,yóu bào yǔ jì zhì。 立论无今人,作诗有古意。lì lùn wú jīn rén,zuò shī yǒu gǔ yì。 半夜起醉歌,达旦不肯寐。bàn yè qǐ zuì gē,dá dàn bù kěn mèi。 佯狂未为非,贾祸亦可畏。yáng kuáng wèi wèi fēi,jiǎ huò yì kě wèi。 筑屋五百间,誓言恢讲肄。zhù wū wǔ bǎi jiān,shì yán huī jiǎng yì。 何如觅皂角,浣濯暑服腻。hé rú mì zào jiǎo,huàn zhuó shǔ fú nì。

秋夜听雨

方回

骚骚从何来,高树暗淅沥。sāo sāo cóng hé lái,gāo shù àn xī lì。 飒飒未云已,虚檐微点滴。sà sà wèi yún yǐ,xū yán wēi diǎn dī。 □□忽遽作,稍疏仍骤密。hū jù zuò,shāo shū réng zhòu mì。 寒飙寻侑之,浩汹阵马只。hán biāo xún yòu zhī,hào xiōng zhèn mǎ zhǐ。 □□□□翻,溅泻类朴击。fān,jiàn xiè lèi pǔ jī。 决渠落深沼,鞺鞳激水石。jué qú luò shēn zhǎo,tāng tà jī shuǐ shí。 衾薄四体□,□灭百虑寂。qīn báo sì tǐ,miè bǎi lǜ jì。 闭目观我身,未觉白胜黑。bì mù guān wǒ shēn,wèi jué bái shèng hēi。 已而悄然静,鸣声惟蟋蟀。yǐ ér qiāo rán jìng,míng shēng wéi xī shuài。 质明靸破鞋,满砌落叶湿。zhì míng sǎ pò xié,mǎn qì luò yè shī。

八月晦甲子雨至九月二日怀同来二僧及两

方回

今年夏潦甚,秋暑亦云剧。jīn nián xià lǎo shén,qiū shǔ yì yún jù。 豳霜届授衣,垢汗著单浴。bīn shuāng jiè shòu yī,gòu hàn zhù dān yù。 园渴困力灌,井竭疲远汲。yuán kě kùn lì guàn,jǐng jié pí yuǎn jí。 甲子似宜晴,一雨竟三日。jiǎ zi shì yí qíng,yī yǔ jìng sān rì。 □□□□僧,溪涨渡欲隔。sēng,xī zhǎng dù yù gé。 颇复念幼子,饼蔬谁与摘。pǒ fù niàn yòu zi,bǐng shū shuí yǔ zhāi。 此地非我家,暂到犹是客。cǐ dì fēi wǒ jiā,zàn dào yóu shì kè。 归舟可上滩,深湍没巨石。guī zhōu kě shàng tān,shēn tuān méi jù shí。 赀费殊未办,褐粟阙补籴。zī fèi shū wèi bàn,hè sù quē bǔ dí。 空庭无来人,爬痒看檐滴。kōng tíng wú lái rén,pá yǎng kàn yán dī。

九月三日晚登秀亭分韵得七字

方回

登高佳辰近,暗数屈指七。dēng gāo jiā chén jìn,àn shù qū zhǐ qī。 古郡拥乱山,危亭低落日。gǔ jùn yōng luàn shān,wēi tíng dī luò rì。 未堪摘嘉菊,亦且醉新秫。wèi kān zhāi jiā jú,yì qiě zuì xīn shú。 矢诗记同游,是岁实丙戌。shǐ shī jì tóng yóu,shì suì shí bǐng xū。

寒士吟

方回

小贪咂蚊蝇,大贪噬豺狼。xiǎo tān zā wén yíng,dà tān shì chái láng。 此类殊不少,毒虐纷披猖。cǐ lèi shū bù shǎo,dú nüè fēn pī chāng。 独彼寒士者,自身无衣裳。dú bǐ hán shì zhě,zì shēn wú yī shang。 唧唧如蟋蟀,与人忧雪霜。jī jī rú xī shuài,yǔ rén yōu xuě shuāng。 平生谨绳墨,丝铢较词章。píng shēng jǐn shéng mò,sī zhū jiào cí zhāng。 寒士苟无命,低垂困名场。hán shì gǒu wú mìng,dī chuí kùn míng chǎng。 风尘一以起,盗贼腰金章。fēng chén yī yǐ qǐ,dào zéi yāo jīn zhāng。 寒士但忍饿,颜色无晶光。hán shì dàn rěn è,yán sè wú jīng guāng。 豹胎紫驼峰,不到寒士肠。bào tāi zǐ tuó fēng,bù dào hán shì cháng。 斧砧斫将相,寒士亦不忙。fǔ zhēn zhuó jiāng xiāng,hán shì yì bù máng。

十一夜无寐怀九日南山之游

方回

代步仅一马,奄忽乏敝帷。dài bù jǐn yī mǎ,yǎn hū fá bì wéi。 扶舆陟南山,幸有渊明儿。fú yú zhì nán shān,xìng yǒu yuān míng ér。 树阴玩苔藓,稍读古板碑。shù yīn wán tái xiǎn,shāo dú gǔ bǎn bēi。 江湖岂无人,不如僧能诗。jiāng hú qǐ wú rén,bù rú sēng néng shī。 □□□□杪,窃虑高必危。miǎo,qiè lǜ gāo bì wēi。 稳坐勿竞险,羲农端在兹。wěn zuò wù jìng xiǎn,xī nóng duān zài zī。 欢伯偶就招,引满奚容辞。huān bó ǒu jiù zhāo,yǐn mǎn xī róng cí。 未饮觉秋寒,既饮忘百为。wèi yǐn jué qiū hán,jì yǐn wàng bǎi wèi。 何以得渡江,醉中初不知。hé yǐ dé dù jiāng,zuì zhōng chū bù zhī。 至今酒醒夜,绝叹斯游奇。zhì jīn jiǔ xǐng yè,jué tàn sī yóu qí。

西斋秋感二十首

方回

少年妄有意,与世扶危颠。shǎo nián wàng yǒu yì,yǔ shì fú wēi diān。 神游渺八极,讵尝□□□。shén yóu miǎo bā jí,jù cháng。 □□覆天地,鼎沸同熬煎。fù tiān dì,dǐng fèi tóng áo jiān。 勺水空自扬,偶兹微命完。sháo shuǐ kōng zì yáng,ǒu zī wēi mìng wán。 贪夫遂□欲,得所恬以安。tān fū suì yù,dé suǒ tián yǐ ān。 君子抱古见,十事十不然。jūn zi bào gǔ jiàn,shí shì shí bù rán。 观人眼难开,不如返自观。guān rén yǎn nán kāi,bù rú fǎn zì guān。 此心既已了,口亦何必言。cǐ xīn jì yǐ le,kǒu yì hé bì yán。

西斋秋感二十首

方回

尼父叹逝川,匪惜岁月流。ní fù tàn shì chuān,fěi xī suì yuè liú。 斯道未尝绝,是身当自修。sī dào wèi cháng jué,shì shēn dāng zì xiū。 苍姬尚可为,遽已云继周。cāng jī shàng kě wèi,jù yǐ yún jì zhōu。 代谢理必尔,天命夫何尤。dài xiè lǐ bì ěr,tiān mìng fū hé yóu。 骚人痛楚亡,哀怨悲凛秋。sāo rén tòng chǔ wáng,āi yuàn bēi lǐn qiū。 汝能护青阳,终不黄落不。rǔ néng hù qīng yáng,zhōng bù huáng luò bù。 至人尽其心,分外非吾忧。zhì rén jǐn qí xīn,fēn wài fēi wú yōu。 所以牛山泪,徒为晏子羞。suǒ yǐ niú shān lèi,tú wèi yàn zi xiū。

西斋秋感二十首

方回

寂静无所为,宴坐观我天。jì jìng wú suǒ wèi,yàn zuò guān wǒ tiān。 此心俨不动,岂即非圣贤。cǐ xīn yǎn bù dòng,qǐ jí fēi shèng xián。 孰谓轲也死,斯文遂无传。shú wèi kē yě sǐ,sī wén suì wú chuán。 凤麟有嘴角,煎胶寄遗编。fèng lín yǒu zuǐ jiǎo,jiān jiāo jì yí biān。 敛之入方寸,可续千古弦。liǎn zhī rù fāng cùn,kě xù qiān gǔ xián。 世人不识察,自眩良独难。shì rén bù shí chá,zì xuàn liáng dú nán。 仲舒聊下帷,子云姑草玄。zhòng shū liáo xià wéi,zi yún gū cǎo xuán。 与世留医方,良医其舍旃。yǔ shì liú yī fāng,liáng yī qí shě zhān。

西斋秋感二十首

方回

血气少未定,所见恨浅局。xuè qì shǎo wèi dìng,suǒ jiàn hèn qiǎn jú。 百炼至老成,精力已不足。bǎi liàn zhì lǎo chéng,jīng lì yǐ bù zú。 所□著法言,纪事纂实录。suǒ zhù fǎ yán,jì shì zuǎn shí lù。 向来窃有志,迟回未欲速。xiàng lái qiè yǒu zhì,chí huí wèi yù sù。 □□□□尽,断简浩难续。jǐn,duàn jiǎn hào nán xù。 意长岁月短,雪发忽已秃。yì zhǎng suì yuè duǎn,xuě fā hū yǐ tū。 德功两莫攀,其次当自勖。dé gōng liǎng mò pān,qí cì dāng zì xù。 山中假馀年,不远尚可复。shān zhōng jiǎ yú nián,bù yuǎn shàng kě fù。

西斋秋感二十首

方回

蛇鼠必夜出,鸱鸮以暗鸣。shé shǔ bì yè chū,chī xiāo yǐ àn míng。 有时亦不然,白昼或纵横。yǒu shí yì bù rán,bái zhòu huò zòng héng。 风俗昔忠厚,文物当承平。fēng sú xī zhōng hòu,wén wù dāng chéng píng。 一夫负微慝,不逃清议评。yī fū fù wēi tè,bù táo qīng yì píng。 古道□□丧,时危惊乱兵。gǔ dào sàng,shí wēi jīng luàn bīng。 奸黠逞所为,气骄货宝盈。jiān xiá chěng suǒ wèi,qì jiāo huò bǎo yíng。 一有指与讥,祸患可立生。yī yǒu zhǐ yǔ jī,huò huàn kě lì shēng。 儒士菜色面,仰天但吞声。rú shì cài sè miàn,yǎng tiān dàn tūn shēng。

西斋秋感二十首

方回

老态夜乃见,终无甜梦期。lǎo tài yè nǎi jiàn,zhōng wú tián mèng qī。 西斋卧空壁,适值残□□。xī zhāi wò kōng bì,shì zhí cán。 □□寒雨来,此声世谁知。hán yǔ lái,cǐ shēng shì shuí zhī。 四更远鸡鸣,披衣起题诗。sì gèng yuǎn jī míng,pī yī qǐ tí shī。 舌根涎唾尽,汲泉漱空颐。shé gēn xián tuò jǐn,jí quán shù kōng yí。 聊写郁结心,稍寄幽婉辞。liáo xiě yù jié xīn,shāo jì yōu wǎn cí。 量近何所苦,骛远将焉思。liàng jìn hé suǒ kǔ,wù yuǎn jiāng yān sī。 一夕漏鼓五,不寐常四之。yī xī lòu gǔ wǔ,bù mèi cháng sì zhī。

西斋秋感二十首

方回

孤灯阅近史,伤哉宣靖中。gū dēng yuè jìn shǐ,shāng zāi xuān jìng zhōng。 起兵破中原,不在鸭绿东。qǐ bīng pò zhōng yuán,bù zài yā lǜ dōng。 乃在江之南,临川一老翁。nǎi zài jiāng zhī nán,lín chuān yī lǎo wēng。 文高学本僻,行急名骤穹。wén gāo xué běn pì,xíng jí míng zhòu qióng。 性命了未谙,物务藐弗通。xìng mìng le wèi ān,wù wù miǎo fú tōng。 聚敛改法度,开边兴兵戎。jù liǎn gǎi fǎ dù,kāi biān xīng bīng róng。 祐符不坐党,粘斡焉来攻。yòu fú bù zuò dǎng,zhān wò yān lái gōng。 朽骨谅已尽,遗祸犹无穷。xiǔ gǔ liàng yǐ jǐn,yí huò yóu wú qióng。

西斋秋感二十首

方回

明年七帙开,头白焉用悲。míng nián qī zhì kāi,tóu bái yān yòng bēi。 佚乐或早死,老穷君勿嗤。yì lè huò zǎo sǐ,lǎo qióng jūn wù chī。 幼小入学堂,忆我十岁时。yòu xiǎo rù xué táng,yì wǒ shí suì shí。 堂宇化为灰,无复同学儿。táng yǔ huà wèi huī,wú fù tóng xué ér。 二十上京华,生齿何熙熙。èr shí shàng jīng huá,shēng chǐ hé xī xī。 千万骨已朽,世换朝市移。qiān wàn gǔ yǐ xiǔ,shì huàn cháo shì yí。 夜枕念此事,百感心自知。yè zhěn niàn cǐ shì,bǎi gǎn xīn zì zhī。 飒飒落叶堕,浩浩寒风吹。sà sà luò yè duò,hào hào hán fēng chuī。

西斋秋感二十首

方回

我家清溪上,门临紫阳山。wǒ jiā qīng xī shàng,mén lín zǐ yáng shān。 有一不死人,垂云遨其间。yǒu yī bù sǐ rén,chuí yún áo qí jiān。 □□所著书,只字不可删。suǒ zhù shū,zhǐ zì bù kě shān。 上言造化枢,下述性命关。shàng yán zào huà shū,xià shù xìng mìng guān。 一读□□病,再读开心颜。yī dú bìng,zài dú kāi xīn yán。 读之三十年,骑鹄超尘寰。dú zhī sān shí nián,qí gǔ chāo chén huán。 苍生苦无福,朽竹秋苔斑。cāng shēng kǔ wú fú,xiǔ zhú qiū tái bān。 浪求西王母,八骏空回环。làng qiú xī wáng mǔ,bā jùn kōng huí huán。

西斋秋感二十首

方回

听雨胜观雨,观雨须高楼。tīng yǔ shèng guān yǔ,guān yǔ xū gāo lóu。 细雨或终日,高楼令人愁。xì yǔ huò zhōng rì,gāo lóu lìng rén chóu。 不如空斋夜,听雨诗思幽。bù rú kōng zhāi yè,tīng yǔ shī sī yōu。 雨作树声汹,万叶鸣飕飗。yǔ zuò shù shēng xiōng,wàn yè míng sōu liú。 雨止檐声绝,忽续一滴秋。yǔ zhǐ yán shēng jué,hū xù yī dī qiū。 此时佳句来,自得不待求。cǐ shí jiā jù lái,zì dé bù dài qiú。 暮年识此味,□庐真宜休。mù nián shí cǐ wèi,lú zhēn yí xiū。 何如大醉眠,红日生床头。hé rú dà zuì mián,hóng rì shēng chuáng tóu。