品读经典 · 传承文明

吴农谣

杨维桢

吴农竭力耕王田,王赋已供常饿眠。wú nóng jié lì gēng wáng tián,wáng fù yǐ gōng cháng è mián。 邓通董贤何为者,一生长用水衡钱。dèng tōng dǒng xián hé wèi zhě,yī shēng zhǎng yòng shuǐ héng qián。

三男词

杨维桢

君不见羌人之妻产龙鹫,骆家之妇生虎狸。jūn bù jiàn qiāng rén zhī qī chǎn lóng jiù,luò jiā zhī fù shēng hǔ lí。 造物好或怪,痴儿以为奇。zào wù hǎo huò guài,chī ér yǐ wèi qí。 金村铁妇不画眉,健手能运千斤椎。jīn cūn tiě fù bù huà méi,jiàn shǒu néng yùn qiān jīn chuí。 怀妊弗知十月期,一诞三子如母豨。huái rèn fú zhī shí yuè qī,yī dàn sān zi rú mǔ xī。 邻舍来贺子,公相出茅茨。lín shě lái hè zi,gōng xiāng chū máo cí。 亲戚来贺子,车盖生光辉。qīn qī lái hè zi,chē gài shēng guāng huī。 里胥驰走闻有司,三竖内有麒麟儿。lǐ xū chí zǒu wén yǒu sī,sān shù nèi yǒu qí lín ér。 阴阳者流来与推,张家瑞凤三联枝。yīn yáng zhě liú lái yǔ tuī,zhāng jiā ruì fèng sān lián zhī。 我闻其言信且疑,历扣古牒如元龟。wǒ wén qí yán xìn qiě yí,lì kòu gǔ dié rú yuán guī。 硖石三生未闻瑞,南昌四孕徒招非。xiá shí sān shēng wèi wén ruì,nán chāng sì yùn tú zhāo fēi。 有条给乳本勾践,五羊十帛胡多仪。yǒu tiáo gěi rǔ běn gōu jiàn,wǔ yáng shí bó hú duō yí。 他日唐檀验后事,不如介葛闻三牺。tā rì táng tán yàn hòu shì,bù rú jiè gé wén sān xī。

乞墦词

杨维桢

獬豸不击邪,化作兽中狐。xiè zhì bù jī xié,huà zuò shòu zhōng hú。 屈轶不指佞,化作蒿中篘。qū yì bù zhǐ nìng,huà zuò hāo zhōng chōu。 黄金躯,高盖车,千夫百喏在一呼。huáng jīn qū,gāo gài chē,qiān fū bǎi nuò zài yī hū。 归来牛马惊里闾,低眉仰面承妻孥。guī lái niú mǎ jīng lǐ lǘ,dī méi yǎng miàn chéng qī nú。 奉溲尝恶卑自奴,墦间比来奴不如。fèng sōu cháng è bēi zì nú,fán jiān bǐ lái nú bù rú。 君不见衡阳有客方诧妇,须髯似戟称人夫。jūn bù jiàn héng yáng yǒu kè fāng chà fù,xū rán shì jǐ chēng rén fū。

家仕叹

杨维桢

小仕时为养,古有当会稽。xiǎo shì shí wèi yǎng,gǔ yǒu dāng huì jī。 岂能食其官,以官养旄倪。qǐ néng shí qí guān,yǐ guān yǎng máo ní。 千金买作郡,万金收满车。qiān jīn mǎi zuò jùn,wàn jīn shōu mǎn chē。 三年递邮传,谁以民为家。sān nián dì yóu chuán,shuí yǐ mín wèi jiā。

侯庶叹

杨维桢

昔日王侯家,厮庶躬皂枥。xī rì wáng hóu jiā,sī shù gōng zào lì。 后来事升降,小儿家荡析。hòu lái shì shēng jiàng,xiǎo ér jiā dàng xī。 俯首厮庶门,王孙有忧色。fǔ shǒu sī shù mén,wáng sūn yǒu yōu sè。

秦刑篇

杨维桢

秦刑悖圣教,其律毒如兵。qín xíng bèi shèng jiào,qí lǜ dú rú bīng。 大汉解倒悬,文网舒急绳。dà hàn jiě dào xuán,wén wǎng shū jí shéng。 朝仪取杂用,千载骂鄙生。cháo yí qǔ zá yòng,qiān zài mà bǐ shēng。 燕石觅玉质,郑调求韶声。yàn shí mì yù zhì,zhèng diào qiú sháo shēng。 如何良有司,尚欲复秦刑。rú hé liáng yǒu sī,shàng yù fù qín xíng。

匠人篇

杨维桢

匠人久失职,秦人已开阡。jiàng rén jiǔ shī zhí,qín rén yǐ kāi qiān。 谁望云阳气,木土凿由拳。shuí wàng yún yáng qì,mù tǔ záo yóu quán。 后来兴利者,开渠引淮船。hòu lái xīng lì zhě,kāi qú yǐn huái chuán。 吴牛拖辇石,喘月不能前。wú niú tuō niǎn shí,chuǎn yuè bù néng qián。 老翁乏丁壮,捕女在河边。lǎo wēng fá dīng zhuàng,bǔ nǚ zài hé biān。 投水作河妇,天子罢庸田。tóu shuǐ zuò hé fù,tiān zi bà yōng tián。

忆昔

杨维桢

忆昔开元全盛时,海陵官漕米流脂。yì xī kāi yuán quán shèng shí,hǎi líng guān cáo mǐ liú zhī。 丁男老不识兵器,九牧长途不拾遗。dīng nán lǎo bù shí bīng qì,jiǔ mù zhǎng tú bù shí yí。 宫中君明臣告老,天下夫和妇循道。gōng zhōng jūn míng chén gào lǎo,tiān xià fū hé fù xún dào。 蛮夷玉帛涉海来,海平远接三山岛。mán yí yù bó shè hǎi lái,hǎi píng yuǎn jiē sān shān dǎo。 仁人为邦未百年,民间斗米七千钱。rén rén wèi bāng wèi bǎi nián,mín jiān dòu mǐ qī qiān qián。 海陵官漕忽中阻,大舶灭没鱼龙渊。hǎi líng guān cáo hū zhōng zǔ,dà bó miè méi yú lóng yuān。 潢池弄兵本赤子,渤海老臣能料理。huáng chí nòng bīng běn chì zi,bó hǎi lǎo chén néng liào lǐ。 如何嫉作豺虎丛,岛国称孤奸万死。rú hé jí zuò chái hǔ cóng,dǎo guó chēng gū jiān wàn sǐ。 花卿猛将乱国章,太阿倒持不可当。huā qīng měng jiāng luàn guó zhāng,tài ā dào chí bù kě dāng。 君不见木兰杀贼谢天子,赏功岂愿尚书郎。jūn bù jiàn mù lán shā zéi xiè tiān zi,shǎng gōng qǐ yuàn shàng shū láng。

唐刺史

杨维桢

冒天海国皆王土,万里明珠贡天府。mào tiān hǎi guó jiē wáng tǔ,wàn lǐ míng zhū gòng tiān fǔ。 一从官守失仁人,牛马驱除化豺虎。yī cóng guān shǒu shī rén rén,niú mǎ qū chú huà chái hǔ。 蛮衣有习黄巾帽,蛮旗无字题王号。mán yī yǒu xí huáng jīn mào,mán qí wú zì tí wáng hào。 九重天子矜蛮情,黄敕加官非赏盗。jiǔ zhòng tiān zi jīn mán qíng,huáng chì jiā guān fēi shǎng dào。 君不见溪蛮改过归大唐,世授刺史以为常。jūn bù jiàn xī mán gǎi guò guī dà táng,shì shòu cì shǐ yǐ wèi cháng。 乌乎坐令白雉修职贡,可是于今无越裳。wū hū zuò lìng bái zhì xiū zhí gòng,kě shì yú jīn wú yuè shang。

劭农篇

杨维桢

今日当假我,县守初出郭。jīn rì dāng jiǎ wǒ,xiàn shǒu chū chū guō。 出郭到谁家,田父有新约。chū guō dào shuí jiā,tián fù yǒu xīn yuē。 桑阴抽扊扅,石畸渡略彴。sāng yīn chōu yǎn yí,shí jī dù lüè zhuó。 田父喜我来,酾酒出杯杓。tián fù xǐ wǒ lái,shāi jiǔ chū bēi biāo。 招来道上氓,卖刀买黄犊。zhāo lái dào shàng máng,mài dāo mǎi huáng dú。 水南架鱼梁,水北筑稻屋。shuǐ nán jià yú liáng,shuǐ běi zhù dào wū。 十分麦上场,两番蚕上箔。shí fēn mài shàng chǎng,liǎng fān cán shàng bó。 永愿吏不妖,重愿岁不恶。yǒng yuàn lì bù yāo,zhòng yuàn suì bù è。 呼妇杀黄鸡,重话田间乐。hū fù shā huáng jī,zhòng huà tián jiān lè。

存与篇

杨维桢

东家万金产,西家百屋钱。dōng jiā wàn jīn chǎn,xī jiā bǎi wū qián。 锢以铁门限,自比长城坚。gù yǐ tiě mén xiàn,zì bǐ zhǎng chéng jiān。 须臾一转首,后人不能传。xū yú yī zhuǎn shǒu,hòu rén bù néng chuán。 却观存与者,非帑非联阡。què guān cún yǔ zhě,fēi tǎng fēi lián qiān。 巍然一高阁,阅世而弗迁。wēi rán yī gāo gé,yuè shì ér fú qiān。 问君何能尔,但指方寸田。wèn jūn hé néng ěr,dàn zhǐ fāng cùn tián。

法吏

杨维桢

法吏本止虐,非以虐为屠。fǎ lì běn zhǐ nüè,fēi yǐ nüè wèi tú。 仁君除肉刑,仁吏泣丹书。rén jūn chú ròu xíng,rén lì qì dān shū。 况以私怒逞,锻鍊及非辜。kuàng yǐ sī nù chěng,duàn liàn jí fēi gū。 ?理绝好还,天网元弗疏。lǐ jué hǎo hái,tiān wǎng yuán fú shū。 怀哉沈姆诫,可但惧焚如。huái zāi shěn mǔ jiè,kě dàn jù fén rú。

法吏

杨维桢

民有杀长吏,于理大悖之。mín yǒu shā zhǎng lì,yú lǐ dà bèi zhī。 仁人根所自,吏德久已离。rén rén gēn suǒ zì,lì dé jiǔ yǐ lí。 击之柱后法,辇火救焚辎。jī zhī zhù hòu fǎ,niǎn huǒ jiù fén zī。 彼哉汉儒论,残贼忧软罢。bǐ zāi hàn rú lùn,cán zéi yōu ruǎn bà。 愿言敷国惠,以膏残民痍。yuàn yán fū guó huì,yǐ gāo cán mín yí。

樗蒲行

杨维桢

七十说不合,片谈立封侯。qī shí shuō bù hé,piàn tán lì fēng hóu。 百战失飞臂,斗酒得凉州。bǎi zhàn shī fēi bì,dòu jiǔ dé liáng zhōu。 人言遇不遇,不系人劣优。rén yán yù bù yù,bù xì rén liè yōu。 亡羊与得鹿,等付卢雉投。wáng yáng yǔ dé lù,děng fù lú zhì tóu。 独不见张公座上三大户,胡为百万一掷成私骰。dú bù jiàn zhāng gōng zuò shàng sān dà hù,hú wèi bǎi wàn yī zhì chéng sī tóu。

金溪孝女歌

杨维桢

金溪石,石生银。jīn xī shí,shí shēng yín。 凿石石有尽,银令无时磷。záo shí shí yǒu jǐn,yín lìng wú shí lín。 昨夜银官下,山头点银户。zuó yè yín guān xià,shān tóu diǎn yín hù。 葛家父,无丁惟二女,葛家父楚苦,苦楚与死邻。gé jiā fù,wú dīng wéi èr nǚ,gé jiā fù chǔ kǔ,kǔ chǔ yǔ sǐ lín。 二女痛父关一身,骈首跳冶裂焰闇。èr nǚ tòng fù guān yī shēn,pián shǒu tiào yě liè yàn àn。 裂焰焚身,不焚二女心。liè yàn fén shēn,bù fén èr nǚ xīn。 天惨惨,神森森,化作双白金。tiān cǎn cǎn,shén sēn sēn,huà zuò shuāng bái jīn。 双白金,盛龙锦,愿作万寿卮,以奉天子饮。shuāng bái jīn,shèng lóng jǐn,yuàn zuò wàn shòu zhī,yǐ fèng tiān zi yǐn。 一饮银鬼泣,再饮银令寝。yī yǐn yín guǐ qì,zài yǐn yín lìng qǐn。

杨佛子行

杨维桢

诸暨县北枫桥溪,枫桥溪水上接颜乌栖。zhū jì xiàn běi fēng qiáo xī,fēng qiáo xī shuǐ shàng jiē yán wū qī。 其下一百二十里合万和水,万和孝子庐父墓,墓上芝生荑。qí xià yī bǎi èr shí lǐ hé wàn hé shuǐ,wàn hé xiào zi lú fù mù,mù shàng zhī shēng tí。 杨生佛子与万和孝子齐。yáng shēng fú zi yǔ wàn hé xiào zi qí。 六岁怀母果,二十为母尝百药,药弗医,啖母以肉将身刲。liù suì huái mǔ guǒ,èr shí wèi mǔ cháng bǎi yào,yào fú yī,dàn mǔ yǐ ròu jiāng shēn kuī。 母病食肉起,其神若刀圭。mǔ bìng shí ròu qǐ,qí shén ruò dāo guī。 母死返九土,常作婴儿啼。mǔ sǐ fǎn jiǔ tǔ,cháng zuò yīng ér tí。 倚庐宿苫块,弃隔妾与妻。yǐ lú sù shān kuài,qì gé qiè yǔ qī。 嗟哉佛子孝行绝,人人不识感鬼神。jiē zāi fú zi xiào xíng jué,rén rén bù shí gǎn guǐ shén。 颊下生瘤大如尊,何人戏手瘤上扪。jiá xià shēng liú dà rú zūn,hé rén xì shǒu liú shàng mén。 明朝怪事骇妻子,颊下削赘无瘤痕。míng cháo guài shì hài qī zi,jiá xià xuē zhuì wú liú hén。 背上一掌印,争来看奇痕。bèi shàng yī zhǎng yìn,zhēng lái kàn qí hén。 坟头木共白兔驯,更遣迎送乌成群。fén tóu mù gòng bái tù xùn,gèng qiǎn yíng sòng wū chéng qún。 傍人竹弓不敢弹,岂比八九雏生秦。bàng rén zhú gōng bù gǎn dàn,qǐ bǐ bā jiǔ chú shēng qín。 县官上申闻,旌户复其身。xiàn guān shàng shēn wén,jīng hù fù qí shēn。 佛子走告免,称主臣主臣。fú zi zǒu gào miǎn,chēng zhǔ chén zhǔ chén。 嗟哉佛子谁媲称,今之人有刃股乳,诡孝子以为名,规免徭征以希其旌,嗟哉佛子谁媲称。jiē zāi fú zi shuí pì chēng,jīn zhī rén yǒu rèn gǔ rǔ,guǐ xiào zi yǐ wèi míng,guī miǎn yáo zhēng yǐ xī qí jīng,jiē zāi fú zi shuí pì chēng。

金处士歌

杨维桢

苏州古隐君,实始虞仲,隐居放言,中乎清与权。sū zhōu gǔ yǐn jūn,shí shǐ yú zhòng,yǐn jū fàng yán,zhōng hū qīng yǔ quán。 次曰澹台氏,言不枝,行不径,未尝匐走诸侯前。cì yuē dàn tái shì,yán bù zhī,xíng bù jìng,wèi cháng fú zǒu zhū hóu qián。 五噫之夫,将其匹联。wǔ yī zhī fū,jiāng qí pǐ lián。 耕织为业,不废诵与弦。gēng zhī wèi yè,bù fèi sòng yǔ xián。 亦有天随仙配鸱夷子,理钓船。yì yǒu tiān suí xiān pèi chī yí zi,lǐ diào chuán。 去之五百年,求继者孰贤。qù zhī wǔ bǎi nián,qiú jì zhě shú xián。 阖闾古城阴,曰有处士氏曰金。hé lǘ gǔ chéng yīn,yuē yǒu chù shì shì yuē jīn。 长身而美髯,风局孤以古,古貌疏且沈。zhǎng shēn ér měi rán,fēng jú gū yǐ gǔ,gǔ mào shū qiě shěn。 家不失箴,里不失任。jiā bù shī zhēn,lǐ bù shī rèn。 有馀推与人,矧肯爵禄入吾心。yǒu yú tuī yǔ rén,shěn kěn jué lù rù wú xīn。 心阙下,足终南。xīn quē xià,zú zhōng nán。 贫贱易屈,贵富易淫。pín jiàn yì qū,guì fù yì yín。 故大隐在关市,不在壑与林。gù dà yǐn zài guān shì,bù zài hè yǔ lín。 凤皇不能引高,神龙不能深深。fèng huáng bù néng yǐn gāo,shén lóng bù néng shēn shēn。 人呼为处士,更加贞与逸号,焉知古不如来今。rén hū wèi chù shì,gèng jiā zhēn yǔ yì hào,yān zhī gǔ bù rú lái jīn。 吾嗟今之士,科隐丘,复事王侯。wú jiē jīn zhī shì,kē yǐn qiū,fù shì wáng hóu。 行无补阙,言无裨谋,惟禄食是媒。xíng wú bǔ quē,yán wú bì móu,wéi lù shí shì méi。 诡贞而隐,诡逸而休,以为吾人忧。guǐ zhēn ér yǐn,guǐ yì ér xiū,yǐ wèi wú rén yōu。 放而返涧,恚岳陇羞。fàng ér fǎn jiàn,huì yuè lǒng xiū。 闻处士风,其不泚然在颡,岂吾人俦。wén chù shì fēng,qí bù cǐ rán zài sǎng,qǐ wú rén chóu。

彭义士歌

杨维桢

八十长者新城彭,一生好义不好名。bā shí zhǎng zhě xīn chéng péng,yī shēng hǎo yì bù hǎo míng。 天历饥告江南氓,官家鬻爵令新行。tiān lì jī gào jiāng nán máng,guān jiā yù jué lìng xīn xíng。 嗟哉我彭粟有盈,内粟不与官爵争。jiē zāi wǒ péng sù yǒu yíng,nèi sù bù yǔ guān jué zhēng。 岂惟内粟爵不争,民有乏逋我代庚。qǐ wéi nèi sù jué bù zhēng,mín yǒu fá bū wǒ dài gēng。 乏力我又代民耕,民流过门给炊烹。fá lì wǒ yòu dài mín gēng,mín liú guò mén gěi chuī pēng。 吁嗟尔民曷报彭,期以八百之长生。xū jiē ěr mín hé bào péng,qī yǐ bā bǎi zhī zhǎng shēng。

卢孤女

杨维桢

卢孤女,年十五,官家新条括童女,东家媒娘传巧语。lú gū nǚ,nián shí wǔ,guān jiā xīn tiáo kuò tóng nǚ,dōng jiā méi niáng chuán qiǎo yǔ。 卢家郎,选东床,奈郎自有妇,妾使余不当。lú jiā láng,xuǎn dōng chuáng,nài láng zì yǒu fù,qiè shǐ yú bù dāng。 蚤知急婚事如此,悔不官家作驱使。zǎo zhī jí hūn shì rú cǐ,huǐ bù guān jiā zuò qū shǐ。 上堂拜姑身未知,下堂失身惟有死。shàng táng bài gū shēn wèi zhī,xià táng shī shēn wéi yǒu sǐ。 归来抱琴弹高楼,苦调不作离鸾愁。guī lái bào qín dàn gāo lóu,kǔ diào bù zuò lí luán chóu。 东家聘,西家求,明珠火贝争委投。dōng jiā pìn,xī jiā qiú,míng zhū huǒ bèi zhēng wěi tóu。 河可乾,石可泐,卢家女节不可勒。hé kě qián,shí kě lè,lú jiā nǚ jié bù kě lēi。 生作只影蛾,死作独根柏。shēng zuò zhǐ yǐng é,sǐ zuò dú gēn bǎi。 乌乎丈夫腐节随草莽,阿卢之风齐砥柱。wū hū zhàng fū fǔ jié suí cǎo mǎng,ā lú zhī fēng qí dǐ zhù。 若道钱唐女淫苦,安得有此卢家女。ruò dào qián táng nǚ yín kǔ,ān dé yǒu cǐ lú jiā nǚ。

孔节妇

杨维桢

有美丈夫子,玉质长?须。yǒu měi zhàng fū zi,yù zhì zhǎng xū。 自言五十五代孔子之孙孺,其母曰陶大家。zì yán wǔ shí wǔ dài kǒng zi zhī sūn rú,qí mǔ yuē táo dà jiā。 大家生儿六月馀,丈夫子,即称孤。dà jiā shēng ér liù yuè yú,zhàng fū zi,jí chēng gū。 零丁未保麒麟雏,大家一节誓不渝。líng dīng wèi bǎo qí lín chú,dà jiā yī jié shì bù yú。 身有死,不二夫,与孤为命相噫呜,保抱不啻琉璃珠。shēn yǒu sǐ,bù èr fū,yǔ gū wèi mìng xiāng yī wū,bǎo bào bù chì liú lí zhū。 但愿孤长寿,竖我门户扶我舆。dàn yuàn gū zhǎng shòu,shù wǒ mén hù fú wǒ yú。 天助孔胤孤无虞,五岁解读书,十岁能当闾,二十作赋喧三吴。tiān zhù kǒng yìn gū wú yú,wǔ suì jiě dú shū,shí suì néng dāng lǘ,èr shí zuò fù xuān sān wú。 朅来大家八十逾。qiè lái dà jiā bā shí yú。 孤三釜,心何如,紫微相君新下车。gū sān fǔ,xīn hé rú,zǐ wēi xiāng jūn xīn xià chē。 上推先圣恩及孥,荐书上达天王都。shàng tuī xiān shèng ēn jí nú,jiàn shū shàng dá tiān wáng dōu。 承恩归来拜起居,堂上鹤发霜颜都。chéng ēn guī lái bài qǐ jū,táng shàng hè fā shuāng yán dōu。 烹羊击鲜妇当厨,里中姆,欢相呼,孔家生儿天与渠。pēng yáng jī xiān fù dāng chú,lǐ zhōng mǔ,huān xiāng hū,kǒng jiā shēng ér tiān yǔ qú。 康之阜,曲阜俱。kāng zhī fù,qū fù jù。 康之水,流泗洙。kāng zhī shuǐ,liú sì zhū。 曰贞曰孝表一庐,杨子作歌歌不诬,他日太史春秋书。yuē zhēn yuē xiào biǎo yī lú,yáng zi zuò gē gē bù wū,tā rì tài shǐ chūn qiū shū。